Τουρισμός και φτώχεια στην Ελλάδα του 2025.

Του Άρη Πετράκη

23-6-2025

Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος από τις αρχές της τουριστικής περιόδου οι επαγγελματίες του τουρισμού διαμαρτύρονται ότι η τουριστική κίνηση είναι μειωμένη, οι κρατήσεις είναι σε χαμηλό επίπεδο, με λίγα λόγια κάθε πέρυσι και καλύτερα. Αν και ενίοτε τα γεγονότα τελικά διαψεύδουν τις δυσοίωνες προβλέψεις, φέτος το πιθανότερο είναι ότι αυτές θα επαληθευτούν. Σε αυτό θα συντελέσουν διάφοροι εξωγενείς παράγοντες, όπως είναι ένοπλες συρράξεις (π.χ. Ρωσία-Ουκρανία, Ισραήλ-Ιράν) και άλλα γεγονότα παγκόσμιας ή περιφερειακής εμβέλειας, που αποδεικνύουν ότι η ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή ο τουρισμός, μπορεί να σταματήσει να κινείται ανά πάσα στιγμή με καταστροφικά αποτελέσματα. Οι ένοπλες συρράξεις είναι ένας μόνο από τους παράγοντες που επηρεάζουν τα κράτη, τα οποία στηρίζουν την επιβίωσή τους στον τουρισμό. Τα κράτη αυτά - μεταξύ των οποίων είναι και η Ελλάδα - υφίστανται τις δυσμενείς επιπτώσεις των πολέμων και κρίσεων χωρίς να έχουν την δυνατότητα να αντιδράσουν.

Υπάρχουν όμως και παράγοντες που συντελούν στη μείωση της τουριστικής κίνησης, για τους οποίους ευθύνονται τα ίδια τα κράτη υποδοχείς τουριστών. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τα οποία στηρίζονται σε στατιστικά της Eurostat για το έτος 2024, η Ελλάδα φιγουράρει στην προτελευταία θέση της Ευρώπης, δηλαδή σχεδόν στο χαμηλότερο επίπεδο του κατά κεφαλήν Α.Ε.Π. βάσει αγοραστικής δύναμης, με 30% κάτω από το μέσο ευρωπαϊκό όρο. Στην τελευταία θέση είναι η Βουλγαρία με 34% χαμηλότερο Α.Ε.Π. από το μέσο ευρωπαϊκό όρο[1]. Επομένως, οι περισσότεροι Έλληνες δεν έχουν την αγοραστική δύναμη που θα τους επιτρέψει να κάνουν διακοπές. Αυτό προκύπτει και από πρόσφατη έρευνα καταναλωτών, που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (Ι.Ε.Λ.Κ.Α.) τον Ιούνιο του 2025. Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση του Ι.Ε.Λ.Κ.Α. [2], φέτος μόνο ένας στους δύο Έλληνες σχεδιάζουν να κάνουν διακοπές, οι Έλληνες στρέφονται προς οικονομικές μορφές διακοπών (εξοχικά, ενοικιαζόμενα δωμάτια), ο μέσος χρόνος των διακοπών των Ελλήνων είναι 11,3 ημέρες και ένας στους δύο Έλληνες μαγειρεύουν συστηματικά στις διακοπές τους. Από τα παραπάνω στοιχεία είναι φανερό ότι φέτος μόνο οι μισοί Έλληνες θα κάνουν σύντομης διάρκειας διακοπές και όσο το δυνατόν οικονομικότερες. Με απλά λόγια, οι Έλληνες έχουν γίνει «τα γκαρσόνια της Ευρώπης» και δεν έχουν την δυνατότητα να κάνουν διακοπές στην πατρίδα τους. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι ότι οι επιχειρηματίες του τουρισμού - και κατ’ επέκταση το κράτος - δεν θα έχουν σημαντικά κέρδη από τον εγχώριο τουρισμό και θα επιδιώξουν την προσέλκυση ξένων τουριστών, αν αυτοί προτιμήσουν την Ελλάδα για τις διακοπές τους.

Το αν τελικά θα έρθουν ξένοι τουρίστες στην Ελλάδα και αν τα χρήματα που θα δαπανήσουν θα μπορέσουν να στηρίξουν την ελληνική οικονομία εξαρτάται από παράγοντες πέραν του ελληνικού κράτους και των Ελλήνων επιχειρηματιών του τουρισμού. Οι μεγάλοι tour operators έχουν την δυνατότητα να κατευθύνουν τους τουρίστες σε συγκεκριμένους προορισμούς, ανάλογα με το τις συμφωνίες που κάνουν, δηλαδή ανάλογα με το κέρδος που θα έχουν. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα, ως κράτος υποδοχής ξένων τουριστών εξαρτάται για την έλευση ξένων τουριστών από τους μεγάλους tour operators, τις ξένες αεροπορικές εταιρείες, τον διεθνή ανταγωνισμό από άλλα κράτη υποδοχείς τουριστών κ.ο.κ. Αν οι παραπάνω αποφασίσουν να στρέψουν τον τουρισμό σε άλλους προορισμούς τότε η οικονομία της Ελλάδας θα υποστεί μεγάλο πλήγμα. Ακόμα όμως κι αν η Ελλάδα κατορθώσει να προσελκύσει ξένους τουρίστες, το αν θα έχει οικονομικό όφελος εξαρτάται από την αγοραστική δύναμη αυτών των τουριστών, από το αν θα αγοράσουν εγχώρια προϊόντα, από το αν το κράτος θα καταφέρει να εισπράξει τους φόρους που αναλογούν, από το πόσα κέρδη θα μεταφερθούν στο εξωτερικό και άλλους παράγοντες.

Σκοπός του παρόντος άρθρου δεν είναι να αναλύσει λεπτομερώς την τουριστική βιομηχανία αλλά να καταδείξει ότι πλέον ο Έλληνας είναι παρίας της Ευρώπης, δεν διαθέτει επαρκείς πόρους ούτε για να κάνει διακοπές στην πατρίδα του και το πολιτικό σύστημα τον εμπαίζει. Επανερχόμενοι στην έρευνα του Ι.Ε.Λ.Κ.Α., σύμφωνα με την οποία ένας στους δύο Έλληνες δεν θα κάνει διακοπές φέτος, θα πρέπει να αναλογιστούμε μήπως το ποσοστό αυτών που θα κάνουν διακοπές είναι πολύ μικρότερο του 50%. Αν αφαιρέσουμε από το ποσοστό που δήλωσε ότι θα κάνει διακοπές όσους θα πάνε στα χωριά τους, όσους θα κάνουν διακοπές ως φιλοξενούμενοι συγγενών και φίλων, όσους ούτως ή άλλως κατοικούν σε τουριστικές περιοχές ή μετακινούνται για εργασία σε τουριστικές περιοχές και θεωρούν ότι κάνουν διακοπές καθώς και όσους πιθανώς δήλωσαν στη δημοσκόπηση ότι θα κάνουν διακοπές παρότι δεν θα κάνουν, τότε το ποσοστό των Ελλήνων που θα κάνουν διακοπές είναι πολύ μικρότερο του 50%.

Αν κάποιος υπολογίσει τις τιμές των τουριστικών καταλυμάτων, των αεροπορικών και ακτοπλοϊκών εισιτηρίων, των καυσίμων, των εστιατορίων κλπ και τις συγκρίνει με τον κατώτατο ή μέσο μισθό στην Ελλάδα, θα καταλάβει ότι δεν υπάρχει περίπτωση η μέση ελληνική οικογένεια να κάνει διακοπές. Είναι πολύ πιθανό ένας νέος, εργαζόμενος ή μη, να κάνει διακοπές με την οικονομική συνεισφορά των γονέων του και οι γονείς του να μην κάνουν διακοπές. Ένα ζευγάρι με μέσο εισόδημα είναι πιθανότερο να κάνει ολιγοήμερες οικονομικές διακοπές (π.χ. σε camping) παρά να κάνει διακοπές σε ξενοδοχείο σε κάποιο νησί. Οι εποχές που ο Έλληνας πήγαινε διακοπές και χαιρόταν τον ήλιο, τη θάλασσα και τα βουνά της πατρίδας του έχουν περάσει ανεπιστρεπτί, τουλάχιστον για το εγγύς μέλλον. Επίσης, η μετάβαση του μέσου Έλληνα για διακοπές στο εξωτερικό είναι σχεδόν απαγορευτική οικονομικά, εκτός αν πρόκειται για διακοπές σε υπανάπτυκτες χώρες ή για ολιγοήμερα ταξίδια σε κοντινές χώρες.

Το πολιτικό σύστημα όμως για κάποιες δεκαετίες υποσχόταν άλλα στους Έλληνες. Η ένταξη στην Ε.Ε., στην Ο.Ν.Ε. κλπ υποτίθεται ότι θα ωφελούσε τους Έλληνες και θα τους έφερνε στο επίπεδο των υπολοίπων Ευρωπαίων. Θεωρητικά, οι Έλληνες ως Ευρωπαίοι πολίτες απολαμβάνουν τις δυνατότητες που προσφέρει η Ε.Ε. για ελεύθερη μετακίνηση προσώπων, εμπορευμάτων και κεφαλαίων. Πρακτικά, όπως περιγράφηκε παραπάνω, οι ελευθερίες αυτές ισχύουν μόνο για τους εύπορους Ευρωπαίους πολίτες και όχι για τον μέσο Έλληνα. Ο μέσος Έλληνας, λόγω της οικονομικής του ανέχειας, αδυνατεί να κάνει διακοπές στην πατρίδα του πολλώ δε μάλλον στο εξωτερικό. Αντίθετα, το καλοκαίρι η ελληνική νεολαία αλλά και οι μεγαλύτεροι μετατρέπονται σε υπηρέτες ευπόρων τουριστών στους γνωστούς τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας. Όπως είναι φυσικό σε κράτη που δεν ελέγχουν την οικονομία τους, στην Ελλάδα τα έσοδα του τουρισμού διανέμονται μεταξύ συγκεκριμένων μαφιών που λυμαίνονται άβατους για το κράτος τουριστικούς προορισμούς. Το μαύρο χρήμα και το χρήμα που φεύγει στο εξωτερικό είναι ανεξέλεγκτο. Την κατάσταση αυτή μπορεί να διαπιστώσει εύκολα όποιος επισκεφθεί γνωστούς τουριστικούς προορισμούς, όπου οι ελεγκτικοί μηχανισμοί του κράτους λάμπουν διά της απουσίας τους.

Το χειρότερο όλων είναι ότι ο ελληνικός λαός δεν αντιδρά στην κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Αγωνίζεται για τα προς το ζην σε ένα δυσμενές οικονομικό περιβάλλον και άλλοι λυμαίνονται τον πλούτο της πατρίδας του. Την ίδια ώρα τα Μ.Μ.Ε. και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν μία ψευδαίσθηση ευημερίας στον μέσο Έλληνα, που ενώ δεν μπορεί να κάνει διακοπές στην πατρίδα του, παρακολουθεί με ευχαρίστηση τους λίγους πλουσίους Έλληνες και τις πολλές εκπορνευόμενες influencers, να συνδυάζουν διακοπές και εργασία στην Ελλάδα και το εξωτερικό.    

[1]https://www.financialreport.gr/sti-defteri-cheiroteri-thesi-i-ellada-stin-ee-vasei-agorastikis-dynamis-tou-kata-kefalin-aep/

[2] https://ielka.gr/anakoinosi-18-6-2025/

Σημείωση "φ": Υπεύθυνος για το άρθρο είναι αποκλειστικά ο αρθρογράφος. Οι θέσεις του είναι προσωπικές και τίθενται σε δημόσιο διάλογο σε πνεύμα ελευθερίας.