Είστε «δημόσιος εκπρόσωπος, δημοσιογράφος ή υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» ή τίποτα…παρακατιανοί;

 

Του Παναγιώτη Φαρονάκη

7-11-2026

 

Στις 29-1-2025 δημοσιεύθηκε ο Ν. 5172/2025[1] με τον οποίο ενσωματώθηκε στην εθνική έννομη τάξη η Οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 1ης Μαΐου 2024 «για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας»[2]. 

Μεταξύ των νέων διατάξεων και των τροποποιήσεων, που περιλαμβάνει ο Ν. 5172/2025, περιλαμβάνεται το άρθρο 8 με τίτλο «Κυβερνοπαρενόχληση - Προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 337 Ποινικού Κώδικα (περ. γ΄ άρθρου 7 της Οδηγίας 2024/1385)», δυνάμει του οποίου προστέθηκε πέμπτη παράγραφος στο άρθρο 337 του Ποινικού Κώδικα περί προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας, που έχει επί λέξει ως εξής:

«5. Όποιος κοινοποιεί ή αποστέλλει σε άλλον, χωρίς τη συναίνεσή του, με οποιονδήποτε τρόπο ή με τη χρήση της τεχνολογίας των πληροφοριών και επικοινωνιών, πραγματική ή σχεδιασμένη εικόνα ή οπτικό ή οπτικοακουστικό υλικό αποτυπωμένο σε ηλεκτρονικό ή άλλο υλικό φορέα, που απεικονίζει γεννητικά όργανα, κατά τρόπο που δύναται να προκαλέσει φόβο, ανησυχία ή σοβαρή ψυχολογική βλάβη στο πρόσωπο που λαμβάνει το υλικό αυτό, τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία (3) έτη. Αν το αδίκημα του προηγούμενου εδαφίου διαπράχθηκε κατά ανηλίκου ή προσώπου που φέρει την ιδιότητα δημόσιου εκπροσώπου, δημοσιογράφου ή υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή ο δράστης τελεί σε ιεραρχική σχέση ή σχέση εξάρτησης με το θύμα, συντρέχει ιδιαίτερα επιβαρυντική περίσταση.».

Από το τροποποιημένο πλέον άρθρο 337 του Ποινικού Κώδικα εντύπωση προκαλεί στον γράφοντα η τελευταία πρόταση της παραγράφου 5, σύμφωνα με την οποία προστατεύονται περισσότερο από τους λοιπούς ανθρώπους όσοι φέρουν την ιδιότητα «δημοσίου εκπροσώπου», «δημοσιογράφου» ή «υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Με απλά λόγια, θεωρείται επιβαρυντική περίπτωση - δηλαδή τιμωρείται πιο αυστηρά από τα ποινικά δικαστήρια - το να στείλει, για παράδειγμα, κάποιος φωτογραφία των γεννητικών του οργάνων σε κάποιο από τα ανωτέρω πρόσωπα. Πιθανώς η διάταξη να προέκυψε από την αύξηση των κρουσμάτων αποστολής σχετικού υλικού σε δημοσιογράφους, δημοσίους εκπροσώπους και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων - γεγονός κατακριτέο - και θα ήταν ενδιαφέρον να ερευνηθεί τί προκάλεσε αυτόν τον οίστρο…

Αν ανατρέξει κανείς στην Οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 θα διαπιστώσει ότι η διάταξη αυτή προέκυψε από το άρθρο 11 της Οδηγίας με τίτλο «Επιβαρυντικές περιστάσεις». Στο άρθρο αυτό αναγράφεται επί λέξει ότι:

«Στον βαθμό που οι ακόλουθες περιστάσεις δεν αποτελούν ήδη μέρος των συστατικών στοιχείων των ποινικών αδικημάτων που προβλέπονται στα άρθρα 3 έως 8, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να διασφαλιστεί ότι, σε σχέση με τα σχετικά ποινικά αδικήματα που προβλέπονται σε αυτά τα άρθρα, μία ή περισσότερες από τις παρακάτω περιστάσεις μπορούν, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, να θεωρούνται επιβαρυντική περίσταση: […] ιδ) το αδίκημα διαπράχθηκε κατά προσώπου, επειδή το πρόσωπο αυτό ήταν δημόσιος εκπρόσωπος, δημοσιογράφος ή υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων […]».

Διαβάζοντας προσεκτικά το άρθρο 11 της Οδηγίας, είναι εμφανές ότι τα κράτη «μπορούν» αλλά δεν είναι υποχρεωμένα να θεσπίσουν ως επιβαρυντική περίπτωση, σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, το ότι προσβάλλεται η γενετήσια αξιοπρέπεια «δημοσίου εκπροσώπου», «δημοσιογράφου» ή «υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων»[3] με τους τρόπους που περιγράφονται λεπτομερώς σ’ αυτό. Συνεπώς, η Ελλάδα δεν είχε υποχρέωση να τροποποιήσει τη νομοθεσία της υπέρ αυτών των προσώπων, αλλά επέλεξε να το κάνει. Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να πληροφορηθεί ο ελληνικός λαός ποιοι ψήφισαν αυτή την Οδηγία στο Ευρωκοινοβούλιο και τον Ν. 5172/2025 στο ελληνικό κοινοβούλιο.

Η ανωτέρω ρύθμιση είναι εξαρχής προβληματική διότι παραβιάζει το συνταγματικό δικαίωμα στην ισότητα. Αποτελεί δυσμενή διάκριση σε βάρος όλων των ανθρώπων που δεν είναι «δημόσιοι εκπρόσωποι», «δημοσιογράφοι» ή «υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», καθόσον βάσει νόμου προστατεύεται σε μικρότερο βαθμό η γενετήσια αξιοπρέπειά τους, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις. Μάλλον αυτοί που την ψήφισαν θεωρούν ότι οι «δημόσιοι εκπρόσωποι», οι «δημοσιογράφοι» και οι «υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» είναι πιο ίσοι από τους υπολοίπους…

Μεγάλο ενδιαφέρον θα έχει η ερμηνεία που θα δοθεί στις ανωτέρω ιδιότητες. Ενώ είναι εύκολο να δοθεί ένας ευρύτερος ή στενότερος ορισμός της ιδιότητας του δημοσιογράφου (π.χ. όσοι ασκούν το επάγγελμα του δημοσιογράφου ή είναι εγγεγραμμένοι σε αναγνωρισμένες ενώσεις δημοσιογράφων) δεν ισχύει το ίδιο για τις ιδιότητες του δημοσίου εκπροσώπου ή του υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ως προς τους δημοσιογράφους εύκολα μπορεί κάποιος να θεωρήσει ότι το πολιτικό σύστημα πανευρωπαϊκώς εξαργυρώνει γραμμάτια με το να θεσπίζει αυξημένη προστασία γι’ αυτούς. Θα ισχύσει όμως αυτό για όλους τους δημοσιογράφους ή μόνο για τους συστημικούς; Αυτό θα φανεί στην πορεία, αλλά ας επιστρέψουμε στις δύο άλλες ιδιότητες που παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Επειδή ζούμε στην εποχή της woke agenda είναι πολύ πιθανό ως «υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» να θεωρηθούν τα μέλη των διάφορων Μ.Κ.Ο., η παρουσία των οποίων γίνεται αισθητή από μακριά λόγω της έντονης οσμής τους. Οι δικαστικές και εισαγγελικές αρχές, οι δικηγόροι ως συλλειτουργοί της δικαιοσύνης, οι υπηρετούντες στα Σώματα Ασφαλείας και γενικά κάθε υπάλληλος του κράτους που εφαρμόζει το Σύνταγμα και τους νόμους θα περιληφθούν στους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή αυτό θα αποτελέσει προνόμιο μόνο όσων αποφεύγουν το νερό και το σαπούνι; Ο κάθε άνθρωπος που ζητά από το κράτος και από τους τρίτους να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματά του δεν είναι «υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων»; Εν τέλει, αν όλοι είμαστε υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τότε ποιος ο λόγος ύπαρξης αυτής της διάταξης; Μήπως πρέπει κάθε άνθρωπος να παραχωρήσει αυτό το προνόμιο σε μέλη των διαφόρων Μ.Κ.Ο. που ενδιαφέρονται για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συγκεκριμένων ατόμων και ομάδων βάσει ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που επιλέγουν οι ίδιες οι Μ.Κ.Ο. (π.χ. ιδιαίτερη προτίμηση στον χαλκό, προτίμηση στις φουσκωτές βάρκες ως μέσων διάσχισης των συνόρων);

Επίσης, ο όρος «δημόσιος εκπρόσωπος» (public representative) είναι ασαφής. Οποιοσδήποτε εκπροσωπεί οποιονδήποτε άλλον δημόσια θα μπορούσε να αποκτήσει αυτή την ιδιότητα. Ο εκπρόσωπος τύπου ενός κόμματος, μίας επιχείρησης, ενός σωματείου, μίας Μ.Κ.Ο. ή όποιος τύχει να μιλήσει ενώπιον μίας κάμερας θα θεωρείται δημόσιος εκπρόσωπος; Αν κάποιος αυτοαναγορευθεί εκπρόσωπος των εξωγήινων στην περιφέρεια της Κωλοπετινίτσας ή των ελεφάντων της Σαμοθράκης και δημοσιεύσει ένα δελτίο τύπου σε μία ιστοσελίδα ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα θεωρηθεί δημόσιος εκπρόσωπος και θα δικαιούται αυξημένης προστασίας σε σχέση με τους λοιπούς κοινούς θνητούς;   

            Εν κατακλείδι, τί ήθελε να πει ο ποιητής (βλ. νομοθέτης) με τους νέους όρους που εισήγαγε στον Ποινικό Κώδικα; Μήπως επέλεξε τον δρόμο της δημιουργικής ασάφειας όπως έλεγε ο Γιάννης με ένα νι; Για ποιόν θα είναι δημιουργική και για ποιον καταστροφική η ασάφεια του νόμου; Να αναμένουμε στο εγγύς μέλλον να επεκταθεί η προστασία των δημοσιογράφων, των δημοσίων εκπροσώπων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με την τροποποίηση και άλλων άρθρων του Ποινικού Κώδικα;

            Απορίας άξιον είναι πώς στην εθνική νομοθεσία εισάγονται τέτοιου είδους διατάξεις. Από το 2024 που ψηφίστηκε η Οδηγία 2024/1385 και κυρίως από το 2025 που ψηφίστηκε ο Ν. 5172/2025, που την ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο, υπήρξε κάποιο κόμμα, φορέας, ευρωβουλευτής, βουλευτής, πολιτευτής που αντέδρασε, ειδικά από τον λεγόμενο «εθνικό χώρο»; Και, αν αντέδρασε, γιατί το ζήτημα δεν αναδείχθηκε μέσω των Μ.Μ.Ε. ή, έστω, μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αν δεχθούμε ότι τα Μ.Μ.Ε. εφαρμόζουν όποτε θέλουν συνωμοσία σιωπής;  

  

Υποσημειώσεις:

 [1] Φ.Ε.Κ. Α΄ 10/29-1-2025.

[2] https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1385/oj/eng?eliuri=eli%3Adir%3A2024%3A1385%3Aoj&locale=es

[3] Στο αγγλική έκδοση της Οδηγίας αναφέρονται οι όροι «public representative», «journalist» και «human rights defender».

 

Σημείωση "φ": Υπεύθυνος για το άρθρο είναι αποκλειστικά ο αρθρογράφος. Οι θέσεις του είναι προσωπικές και τίθενται σε δημόσιο διάλογο σε πνεύμα ελευθερίας.