Του Ιωάννη Σαρρή

Ο Friedrich Ratzel (1844-1904) ήταν διαπρεπής Γερμανός γεωγράφος και εθνογράφος, ο οποίος σε περισσότερες από 1200 πραγματείες εξέφρασε τους προβληματισμούς του επί διαφόρων επιστημονικών πεδίων. Επιπλέον, ως εξέχον μέλος του «Θετικιστικού κύκλου της Λειψίας», από κοινού με πολλούς ακόμη θετικιστές Γερμανούς επιστήμονες, επιδόθηκε σε επιστημολογικές συζητήσεις αναφορικά με τις δυνατότητες συγκλίσεως των επιστημών. Ο κύκλος της Λειψίας υπεστήριξε ότι η εξέλιξη πολιτισμών, κοινωνιών, θεσμών και προσωπικοτήτων συνιστά έναν εξελισσόμενο και διαφοροποιούμενο νόμο, ο οποίος δημιουργεί μέσα στην ιστορία μία συνεχή σειρά δομών. Κάθε κατάσταση εξηγείται από τις πρωτύτερες αυτής καταστάσεις, βάσει νόμων που πηγάζουν από την συστηματική και επαγωγική εκ των υστέρων κατανόηση εκείνων. Εφαρμόζοντας λοιπόν τοιαύτη μεθοδολογία, ο Ratzel έμεινε γνωστός για τις αναλύσεις του στην Πολιτική Γεωγραφία, η οποία σύμφωνα με τον ίδιο είναι γεωγραφία στην υπηρεσία του κράτους και της πολιτικής. Συνεπώς, επρόκειτο περί ενός προδρόμου της επιστήμης της Γεωπολιτικής. 

     Η Πολιτική Γεωγραφία του Ratzel δεν εξαντλείται στην ανάλυση της υπαρκτής σχέσεως μεταξύ κράτους και εδάφους. Τουναντίον, είναι περισσότερο οικονομοκεντρική, καθότι δίδει έμφαση στην παραγωγική αξιοποίηση αυτού του εδάφους εκ μέρους του κατοικούντος εν αυτώ λαού. Η Πολιτική Γεωγραφία, επιπροσθέτως, εξετάζει και προσμετρά παράγοντες και παραμέτρους της γεωλογίας, της πολιτικής, της οικονομίας, της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας και του πολιτισμού, προκειμένου να εξηγήσει την ανακατανομή ισχύος μεταξύ κρατών ενός ορισμένου γεωγραφικού συμπλόκου ή του κόσμου γενικώς. Η πρωτόλεια μεθοδολογία του Ratzel, σηκώνοντας στην ράχη της μία εμφανή τάση ιστορικισμού, επηρέασε καθοριστικά τόσο τους κατοπινούς θεωρητικούς της Γερμανικής Σχολής της Geopolitik (π.χ. Haushofer), όσο και λοιπές σχολές γεωστρατηγιστών και γεωπολιτικών, όπως τον Σουηδό Rudolf Kjellén (1864-1922), τον Αμερικανό Nicholas Spykman (1893-1943), έως και τον Έλληνα Ιωάννη Μάζη (ο οποίος έχει αναπτύξει ένα δικό του μοντέλο Συστημικής Γεωπολιτικής Αναλύσεως). 

   Η επιστημονική πραγμάτευση των άνωθεν εννοιών προϋποθέτει τον σαφή ορισμό τους. Στο 2ο ήμισυ του 19ου αιώνος κυριαρχούσαν δύο -ενίοτε συνδυαζόμενες- θεωρήσεις του έθνους. Κατά την γαλλική-φιλελεύθερη θεώρηση, έθνος είναι ένας λαός με πολιτική ενότητα, ανεξαρτησία και κοινό συμφέρον απέναντι σε συγκεκριμένα συμφέροντα. Κατά την γερμανική και ανατολικο-ευρωπαϊκή ρομαντική θεώρηση, έθνος συνιστά ένας λαός με κοινά στοιχεία κληρονομημένα από το παρελθόν, όπως η γλώσσα, η θρησκεία, η ιστορία και η φυλή. Στην εποχή μας, ο Eric Hobsbawm έχει κατονομάσει αυτές τις τάσεις δημοκρατική και εθνικιστική αντιστοίχως. Ο Ratzel έκλινε σαφώς προς τον φιλελεύθερο ορισμό ως αναγκαίο και επαρκή, χωρίς να παραγνωρίζει την αξία των παραμέτρων του ρομαντικού. Ωσαύτως, απλοποίησε τα πράγματα διατυπώνοντας την εξίσωση κράτος= έθνος= (κυρίαρχος) λαός, η οποία ήδη απηντάτο κατά κάποιον τρόπο στον ιδεαλιστή και εθνικιστή ομοεθνή του Johann G. Herder.  Ουδεμία έννοια εκ των τριών νοείται δίχως τις άλλες, σύμφωνα με το νεωτερικό πνεύμα της Γαλλικής και της Αμερικανικής Επαναστάσεως. 

   Κατά τον Ratzel, οι ίδιοι νόμοι που διέπουν την διάδοση των ανθρώπων καθορίζουν και την διάδοση των κρατών. Τα κράτη εμφανίσθηκαν σε όλην την γη, όπου βρέθηκαν άνθρωποι, και ο αριθμός τους προοδευτικά αυξάνεται όπως οι άνθρωποι. Το κράτος αποτελείται από ένα μέρος της ανθρωπότητος και ένα μέρος της γης. Αυτό το μέρος της ανθρωπότητος, ο λαός (Volk), εφόσον κυριαρχεί επ’ αυτής της εκτάσεως γης, την αξιοποιεί οικονομικά, δηλαδή βασίζεται στα πλεονεκτήματα (πόρους, βλάστηση, ύδατα, γειτονεύουσες περιοχές) αυτής και μόνον αυτής ώστε να ζήσει από αυτήν. Ο λαός χαρακτηρίζεται έθνος, εάν έχει ή δύναται να αποκτήσει πολιτική αυτονομία ως τέτοιος. Αυτή η έκταση γης (χώρα, Land) εκτός από φυσικός γεωγραφικός χώρος νοείται συνυποδηλωτικά και ως πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητος, συνδεόμενη έτσι με τα επιτεύγματα, τις δοξασίες και την ιστορία εκείνης. Υπ’ αυτό το πρίσμα, ο Ratzel συντάχθηκε με τον ομοεθνή του οικονομολόγο και θεωρητικό του Προστατευτισμού Friedrich List (1789-1846), πιστεύοντας ότι η οικονομική ανάπτυξη πρέπει να είναι εθνοκεντρική και να συνεκτιμά τις ιδιαιτερότητες του έθνους-κράτους. Το κράτος είναι οργανωμένος κοινωνικός οργανισμός, αλλά όχι βιολογικός οργανισμός. Είναι ένας «σωρευτικός οργανισμός» (Aggregatorganismus) που εκφράζει ένα σύνολο, συχνώς ετεροκλήτων πλην αλληλενδέτων, κοινωνικών συσχετισμών και διεργασιών, όπως μία μηχανή που αποτελείται από συναρμολογημένα εξαρτήματα. 

   Αυτά ήσαν κάποια από τα, κοινώς αποδεκτά θα λέγαμε, αξιώματα της ρατζελιανής Πολιτικής Γεωγραφίας. Από εκεί και πέρα, προκύπτουν αμφιλεγόμενες έννοιες που μετεξελίχθησαν ή απλώς παρερμηνεύθησαν από τους κατοπινούς γεωστρατηγιστές της γερμανικής Geopolitik και λοιπούς ριζοσπάστες εθνικιστές. Στον Ratzel, ειδικότερα, αποδόθηκε η επινόηση του Lebensraum. Εάν ο πληθυσμός ενός λαού αυξάνεται, θα έλθει η στιγμή όπου οι δυνατότητες της γης του δεν θα επαρκούν για να τον συντηρήσουν. Ο λαός αυτός θα χρειάζεται περισσότερο ζωτικό χώρο (Lebensraum). Εφόσον η ισχύς του πολιτισμού και του κράτους του το επιτρέψει, το κράτος αυτό θα επεκταθεί χωρικά, καταλαμβάνοντας εδάφη ασθενεστέρων κρατών. Κάποιες φορές το κάνει απλώς διότι μπορεί. Ας μην λησμονούμε ότι η εποχή του Ratzel εξεκόλαψε επίσης τον βιολογικό και τον κοινωνικό Δαρβινισμό, στα πλαίσια του οποίου, ένα μεγάλο ψάρι που τρώγει μικρά ψάρια ακουγόταν ως κάτι φυσικό και φυσιολογικό, σαν έκφραση ενστίκτου προσαρμογής. Οι περισσότερο δυνατοί -ή καλλίτερα προσαρμοστικοί- επιβιώνουν και ενδυναμώνονται. Αυτή η «φυσική» ώθηση ερμήνευσε πολλά ιστορικά συμβάντα και πολέμους. Ωστόσο, οι θεωρίες του Ratzel δεν ήσαν εξαρχής επιθετικές, καθώς είχε διαστείλει αφαιρετικά την έννοια του χώρου (Raum), περιγράφοντας δι’ αυτού γενικώς το πνευματικό και φυλετικό αποτύπωμα ενός λαού, που ενδέχεται να ξεφεύγει από τα γεωγραφικά όρια του κράτους, όπως συνέβαινε με τις διάσπαρτες εστίες Γερμανών στην κεντρική Ευρώπη του 19ου αιώνος. Οι διάδοχοι του Ratzel και ιδίως ο Karl Haushofer προσέδωσαν στην υπόθεση της διευρύνσεως του Lebensraum έναν χαρακτήρα όχι απλώς αλυτρωτισμού αλλά δαρβινιστικής αναγκαιότητος για γεωστρατηγική επιβολή. Τούτος ο επιθετικότερος χαρακτήρας ενέπνευσε το ναζιστικό όραμα της «Επιστροφής προς Ανατολάς» και εν γένει τον γερμανικό επεκτατισμό του Β΄Π.Π. και όχι μόνον. Αυτό όμως είναι θέμα που χρήζει ξεχωριστής μελέτης. Μελέτη των πάντων, υιοθέτηση των καλών, διότι η γνώση είναι δύναμη.

Ιωάννης Σαρρής

Βιβλιογραφική αναφορά

• Ιωάννης Μάζης, "Γεωπολιτκή. Θεωρία και πράξη.", Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2002.
• Αλέξανδρος Στογιάννος, "Η Γένεση της Γεωπολιτικής και ο Friedrich Ratzel" Τόμ.Β΄, Εκδ. Λείμμων, Αθήνα 2017.  

Η τεχνητή συντήρηση της μεταναστευτικής «κρίσης»

από την κυβέρνηση της Ν.Δ.

Του Χρήστου Μπίσδα

12-12-2021

          Τον τελευταίο χρόνο η κυβέρνηση της Ν.Δ. μέσω του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου διατυμπανίζει ότι έχουν μειωθεί δραματικά οι λεγόμενες «μικτές μεταναστευτικές ροές» προς την Ελλάδα, γεγονός που επιβεβαιώνουν και οργανισμοί όπως είναι η FRONTEX. Είναι αληθές ότι τα θαλάσσια σύνορα έχουν σχεδόν «σφραγιστεί» από το Λιμενικό Σώμα και πλέον αλλοδαποί εισέρχονται παράνομα στην Ελλάδα κυρίως από τα χερσαία σύνορά μας με την Τουρκία και την Βουλγαρία σε μειωμένους όμως αριθμούς. Οι διάφοροι δικαιωματιστές, διεθνιστές και αριστεροί κατηγορούν την κυβέρνηση της Ν.Δ. για ακροδεξιά στροφή, κάνουν καταγγελίες για παράνομες επαναπροωθήσεις αλλοδαπών (push-backs) και επιχειρούν να επαναφέρουν το δόγμα «η θάλασσα δεν έχει σύνορα» και «refugees welcome».

            Η αυστηρή εφαρμογή του εθνικού δικαίου και των διεθνών συμβάσεων, που αποτελούσε πάγια απαίτηση των Ελλήνων εθνικιστών για την αντιμετώπιση της λαθρομετανάστευσης, δεν ήταν τίποτα άλλο από την φωνή της λογικής ενός Έθνους που θέλει να επιβιώσει. Η Ν.Δ. αναγκάστηκε να υιοθετήσει προτάσεις των Ελλήνων εθνικιστών (π.χ. αποτελεσματική φύλαξη των συνόρων, άρνηση χορήγησης ασύλου σε όσους έρχονται στην Ελλάδα από ασφαλείς χώρες) ^{[1], [2]} όχι γιατί άλλαξε ιδεολογία αλλά γιατί διαπίστωσε ότι αν εξακολουθούσε να εφαρμόζει την πολιτική της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ θα είχε μεγάλο πολιτικό κόστος και την ίδια κατάληξη με αυτήν.

          Η νυν εφαρμοζόμενη από την Ν.Δ. πολιτική δεν θα πρέπει να ξεγελά τους εθνικιστές για τις πραγματικές προθέσεις της. Σε προηγούμενο άρθρο μου, που δημοσιεύθηκε στις 20-8-2021^[3], με αφορμή την κατάληψη του Αφγανιστάν από τους Ταλιμπάν είχα καταρρίψει τους ισχυρισμούς διαφόρων καλοθελητών της Ν.Δ. περί αναμενόμενου κύματος «προσφύγων» από το Αφγανιστάν. Έχουν περάσει σχεδόν 4 μήνες και αυτό το κύμα δεν έφτασε στην Ελλάδα και εξακολουθώ να πιστεύω ότι δεν θα φτάσει. Και ενώ αφενός οι ροές των λαθρομεταναστών αφετέρου οι αλλοδαποί που «φιλοξενούνται» σε διαμερίσματα και σε hot spot σε ολόκληρη την Ελλάδα έχουν μειωθεί, η κυβέρνηση της Ν.Δ. εξακολουθεί να δαπανά τεράστια κονδύλια για την δήθεν μεταναστευτική κρίση, που έχει σταματήσει να έχει τον χαρακτήρα κρίσης. Η Ν.Δ. συνεχίζει να συνεργάζεται αμέσως ή εμμέσως με Μ.Κ.Ο. που από τη μία παίρνουν κρατική χρηματοδότηση για διάφορα projects - στην πραγματικότητα μοιράζουν θέσεις και μισθούς σε δικά τους παιδιά - και από την άλλη καταγγέλλουν την Ελλάδα σε διεθνείς οργανισμούς για την διαχείριση του μεταναστευτικού.

          Η σκληρή και «ακροδεξιά» Ν.Δ., κατά τους χαρακτηρισμούς των δικαιωματιστών, αντικατέστησε την προηγούμενη κυβέρνηση στην μπίζνα της λαθρομετανάστευσης. Αν πράγματι η Ν.Δ. ήθελε να κάνει εθνική πολιτική, αντί να κατασκευάζει νέα hot spot στα νησιά για τους «πρόσφυγες» που δεν θα έρθουν ποτέ, θα κατασκεύαζε οικισμούς για άνεργους και άστεγους Έλληνες. Δεν πιστεύω ότι θα βρισκόταν Έλληνας άστεγος που θα αρνούταν μία θέση σε ανοικτούς οικισμούς τύπου hot spot αποτελούμενους από οικίες με όλες τις παροχές δωρεάν (ρεύμα, νερό, φαγητό, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, καθαριότητα, security κλπ). Αν όμως γινόταν αυτό δεν θα είχαν δουλειά οι στρατιές των «ανθρωπιστών» εργαζομένων σε Μ.Κ.Ο., που επιλέγονται με μη ελεγχόμενα κριτήρια. Αξίζει να σημειωθεί ότι η επίκληση διεθνών συμβάσεων για να δικαιολογηθούν οι παροχές προς αλλοδαπούς δεν αναιρεί την υποχρέωση του ελληνικού κράτους για εξασφάλιση των κοινωνικών δικαιωμάτων των Ελλήνων, που κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα ^[4]. 

          Η δήθεν σκληρή και «ακροδεξιά» Ν.Δ., αν υπήρχε στην βουλή ένα εθνικιστικό κόμμα, θα εκαλείτο να απαντήσει για τον αριθμό των αλλοδαπών που βρίσκονται στην Ελλάδα, για το νομικό τους καθεστώς, για το πόσοι έλαβαν άσυλο ή την ελληνική ιθαγένεια, για το πόσοι έφυγαν νόμιμα ή παράνομα σε άλλες χώρες της Ευρώπης, για τα ποσά που έχουν δαπανηθεί κ.ο.κ. Αυτές θα ήταν οι εύκολες ερωτήσεις, γιατί υπάρχουν και πιο δύσκολες. Μήπως η Ελλάδα παίζει τον ρόλο του διαμετακομιστικού κέντρου και του κέντρου διαλογής των χρήσιμων μεταναστών για τις λοιπές χώρες της Ευρώπης; Μήπως η Ελλάδα είναι απλά ένας κρίκος της αλυσίδας που οδηγεί στην Μεγάλη Αντικατάσταση; Ποιά είναι η σχέση των χρηματοδοτούμενων από το κράτος Μ.Κ.Ο. με πολιτικά κόμματα και πρόσωπα; Γιατί η Ελλάδα υπογράφει αποικιοκρατικές συμβάσεις με διεθνείς οργανισμούς που αποκτούν απόλυτη ασυλία και την αντιμετωπίζουν ως μπανανία; Ποιόν εξυπηρετεί η διατήρηση της μεταναστευτικής κρίσης, όταν αυτή έχει σταματήσει να έχει τα χαρακτηριστικά κρίσης;

          Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα θα ετίθεντο πολύ πιο εύκολα προς συζήτηση στην δημόσια σφαίρα, αν υπήρχε οργανωμένο εθνικιστικό κίνημα, πολλώ δε μάλλον αν οι Εθνικιστές εκπροσωπούνταν στην βουλή. Μέχρι να συμβεί αυτό τα στελέχη του Κέντρου φ θα συνεχίσουν να παρεμβαίνουν με τεκμηριωμένες θέσεις και απόψεις υπέρ του Έθνους, όπου και όταν τους δίνεται η δυνατότητα.   

Παραπομπές

[1]  Γ. Σαγιάς, «Παράνομη Μετανάστευση-Προτάσεις Αντιμετώπισης», 6-2-2020 (https://kentrofi.gr/el/%CE%B1%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%B1-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%83-blog/%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B7-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BC%CE%B5%CF%84%CF%8E%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%B7%CF%82) και

[2]  Χ. Μπίσδας, «Μέτρα κατά της λαθρομετανάστευσης», 19-1-2020  (https://kentrofi.gr/el/%CE%B1%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%B1-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%83-blog/%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%81%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AC-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BB%CE%B1%CE%B8%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7%CF%82)

[3]  Χ. Μπίσδας, «Αφγανιστάν: προς μία “νέα” παλιά εποχή», 20-8-2021 (https://kentrofi.gr/el/%CE%B1%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%B1-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%84%CE%B5%CF%83-blog/%CE%B1%CF%86%CE%B3%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%BD-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CE%AF%CE%B1-%C2%AB%CE%BD%CE%AD%CE%B1%C2%BB-%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%B9%CE%AC-%CE%B5%CF%80%CE%BF%CF%87%CE%AE)

[4] Βλ. άρθρα 4-25 του Συντάγματος (ΦΕΚ Α΄ 211/24-12-2019).

 Του Θεοχάρη Σιώζου

           Τον τελευταίο καιρό η κυβέρνηση διά στόματος Πρωθυπουργού, υπουργών και λοιπών διατρανώνει πως δεν πρόκειται να επιβάλει εκ νέου εγκλεισμό (lockdown), ακόμη και αν η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων προτείνει κάτι τέτοιο. Η επιχειρηματολογία της για την παραπάνω θέση είναι πως αφ' ενός ένας ακόμη εγκλεισμός θα είχε  καταστροφικές οικονομικές, κοινωνικές κλπ συνέπειες και αφ' ετέρου πως επειδή μια μερίδα πολιτών ευθύνεται για την ενεστώσα κατάσταση (ανεμβολίαστοι) δε θα "τιμωρήσει" και τους εμβολιασμένους με οριζόντια μέτρα. Το συμπέρασμα που εξάγεται κατά τρόπο αβίαστο από τα παραπάνω είναι πως η διαχείριση της πανδημίας είναι ζήτημα πολιτικής φύσεως, και ως τέτοιο πρέπει να τίθεται στο δημόσιο λόγο.

          Και ποια η στρατηγική της κυβέρνησης για τη διαχείριση της πανδημίας; Ο μαζικός εμβολιασμός. "Αυτό είναι το όπλο που έχουμε τώρα, άρα πρέπει να το χρησιμοποιήσουμε". Η δυνητική ωφέλεια όπως και οι δυνητικές παρενέργειες από τον εμβολιασμό γνωστές και προσβάσιμες σε όλους από την  ιστοσελίδα του Ε.Ο.Φ. , δε θα γίνει προσπάθεια ερμηνείας των ιατρικών δεδομένων. Αυτό που πρέπει να μας απασχολήσει είναι με ποιον τρόπο αυτές οι πληροφορίες από επίσημα χείλη (κυρίως των εταιρειών που κατασκεύασαν τα εμβόλια) επικοινωνούνται σ' εμάς, τους απλούς ανθρώπους. Οι διαχειριζόμενοι το λόγο περί τη δημόσια  υγεία (ο όρος ευρύς διότι δεν έχουν όλοι κάποιο θεσμικό ρόλο, μάλλον γράφουν ωραία στο γυαλί) συστήνουν τον ανεπιφύλακτο μαζικό ή και υποχρεωτικό  εμβολιασμό χωρίς να υπάρχει ενημέρωση για τις όποιες παρενέργειες · η δε Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία συνέστησε: "Αναφορικά με τον COVID-19 θα πρέπει να τονίζουμε τις δυσάρεστες συνέπειες της νοσου και όχι τις σπανιότατες παρενέργειες των εμβολίων που ήδη οδήγησαν στην αχρήστευση ενός εμβολίου, πολύ αποτελεσματικού (η υπογράμμιση του γράφοντος)....Θα έπρεπε να μην υπερτονίζονται οι περικαρδίτιδες ως παρενέργειες  των mRNA εμβολίων αλλά οι θάνατοι και οι περικαρδίτιδες από COVID-19" .

          Η ύπαρξη παρενεργειών δεν είναι παράλογη υπό τις παρούσες συνθήκες της πανδημίας και του χρόνου που δόθηκε στις εταιρείες για να κατασκευάσουν τα εμβόλια. Είναι δεδομένο πως στις επιστήμες γύρω από τον κορωνοϊό και το εμβόλιο κατ' αυτού (βιολογία,  ιατρική, χημεία κλπ) υπάρχουν ζητήματα να καλυφθού και να ανακαλυφθούν. Η μέθοδος των επιστημών αυτών για την επίτευξη προόδου είναι αυτή που θα ονομάζαμε βαρβαριστί trial and error (δοκιμή και λάθος). Εξ αρχής όμως η διαχείριση της πανδημίας  εν  τω   συνόλω της ήταν διαμετρικά αντίθετη με την παραπάνω μέθοδο: οι εκάστοτε δοκιμές ελάμβαναν χαρακτήρα θεσφάτου πριν την εφαρμογή  τους (με πιο κραυγαλέο παράδειγμα τη χρήση μάσκας στους  εξωτερικούς χώρους)  και  τα εκάστοτε λάθη εκ των  υστέρων "επεβάρυναν" διάφορες ομάδες πολιτών, και όχι τους διαπράξαντες  αυτά. Είναι κατανοητό πως μια πανδημία και η προσπάθεια για την αντιμετώπισή της είναι ζητήματα  δυναμικά,  τα   δεδομένα των οποίων  μεταβάλλονται  συνεχώς. Όταν όμως εφαρμόζονται, επικοινωνούνται και μεταβάλλονται πρακτικές κατά τρόπο δογματικό (η χρήση μάσκας θα μας σώσει, ο εγκλεισμός θα μας σώσει, το εμβόλιο θα μας σώσει, το επόμενο εμβόλιο θα μας σώσει)  οι θεσμοί που υποστηρίζουν αυτές  νομοτελειακώς θα απωλέσουν την αξιοπιστία και φερεγγυότητά τους. Έτσι δημιουργούνται οι πραγματικοί αντιεμβολιαστές και  όχι απλώς οι ανεμβολίαστοι (βλέπε και αρνητές απογραφής).

          Η κυβέρνηση κατήγαγε μια (περιορισμένη ή μη ας το κρίνει ο καθένας) νίκη στη στρατηγική της όταν συνέδεσε τον εμβολιασμό με οικονομικά και κοινωνικά κίνητρα. Ο εμβολιασμός προσέφερε πέρα από  την όποια προστασία κατά του κορωνοϊού, τη δυνατότητα της ακώλυτης συμμετοχής στην κοινωνική ζωή όπως την γνωρίζαμε πριν σε συνδυασμό με την εξασφάλιση χρημάτων τα οποία υποχρεωτικώς θα σπαταλούσε κάποιος στη διενέργεια διαγνωστικών ελέγχων, καθώς άνευ βεβαιωμένου αρνητικού ελέγχου δε θα μπορούσε να παράσχει την εργασία του σε πολλές περιπτώσεις. Μια ιατρική πράξη έλαβε χώρα  βάσει οικονομικών  και  κοινωνικών  κριτηρίων, και όχι επιστημονικών.

          Η  διαχείριση της  πανδημίας  και η  αποδοχή της  γεννούν εν τέλει θέματα ηθικής και πολιτικής υφής. Όπως μας πληροφορεί  η Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία υπάρχουν "σπανιότατες παρενέργεις" από τον εμβολιασμό. Έστω 10/1.000.000. Χωρίς να υπεισέλθω στο αν οι νέοι νοσούν/πεθαίνουν από κορωνοϊό, μια κοινωνία που προσπαθεί να προστατεύσει το γηραιότερο πληθυσμό της διακινδυνεύοντας κατά βούληση τα νεότερα μέλη της είναι μια κοινωνία σε σήψη, σε αποδρομή. Σαφώς παραμένει η υποχρέωση της πολιτείας για προστασία των γηραιοτέρων, όπως και όλων των υπολοίπων μελών της κοινωνίας.  Ο Πρωθυπουργός είπε πώς "αν το σύνολο των μεγάλων ηλικιών εμβολιαστεί, ο κορονοϊός θα μετατραπεί σε ένα είδος εποχιακής γρίπης",  σηματοδοτώντας την επικοινωνιακή στροφή προς τη διενέργεια της ενισχυτικής δόσεως ώστε να λογίζεται κάποιος  εμβολιασμένος. Όποιος  έχει  βρεθεί  σε ένα  εκλογικό  τμήμα  καθ' οιαδήποτε  ιδιότητα, έχει  διαπιστώσει ποιο  μέρος του πληθυσμού  ψηφίζει και ποιο απέχει μαζικώς. Ο αντικειμενικός σκοπός κάθε κόμματος είναι να βρίσκεται στην εξουσία (και) την επομένη τετραετία. Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται με την  ικανοποίηση συμφερόντων διαφόρων  κοινωνικών ομάδων (π.χ. δημόσιοι υπάλληλοι, συνταξιούχοι, ελεύθεροι επαγγελματίες). Όσο πιο ευρεία και ομοιογενής είναι μια ομάδα, τόσο μεγαλύτερο ειδικό βάρος αποκτά για τα κόμματα.

          Πρέπει να νομιμοποιήσουμε την πολιτική κριτική στο ανωτέρω ζήτημα μετά παρρησίας. Πρέπει να καταστήσουμε σαφές πως κατακρίνοντας την κυβερνητική διαχείριση δεν καθιστάμεθα ούτε λοιμωξιολόγοι,  ούτε φαρμακολόγοι, ούτε, για κακή μας τύχη, επί παντός του επιστητού επαΐοντες δημοσιογράφοι. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να καταστεί αποδεκτή πρακτική η άρνηση λογοδοσίας, γιατί τότε  τα συμπτώματα  θα επιμείνουν  για πολλά χρόνια.